अध्ययन गरिँदै मनाङको पहिरो

प्रकाशित मिति : १५ मंसिर २०७८, बुधबार  ८ : २१


हिमाली जिल्ला मनाङ असारको सुरुआतमै बाढीपहिराबाट क्षतविक्षत भएको थियो। पहिराले क्षति पुर्याएका क्षेत्रको स्थलगत अवलोकनमा पूर्व प्रधानमन्त्री एवं नेकपा (माओवादी केन्द्र)का अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’को नेतृत्वमा ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइमन्त्री पम्फा भुसालसहितको प्राविधिक टोली यहाँ आएको थियो थियो। त्यसपछि पनि अन्य सरोकारवाला सरकारी निकाय र राजनीतिक दलका नेताले सो क्षेत्रको अवलोकन गरेका थिए।

स्थलगत निरीक्षणपछि अध्यक्ष प्रचण्डले त्यतिबेला भावी योजनासहित अध्ययन गरेर दीर्घकालिन समाधानको खोजी गर्ने आश्वासन दिनुभएको थियो। त्यसैको परिणाम स्वरुप पहिलोपटक यहाँका ठूला आकारका पहिराको अध्ययन गर्न थालिएको छ। पहिरा जानुको कारण पत्ता लगाइ आगामी दिनमा थप पहिरा जान नदिनका लागि अध्ययन गर्न थालिएको हो। पहिराको रोकथामको उपाय पहिचान गर्ने प्रयास पनि अध्ययन गरिने प्राविधिकले बताएका छन्।

डुम्रे–बेँसीसहर–चामे सडक आयोजनाले अहिले परामर्शदाता खटाएर ठूला आकारका पहिराको विशेषज्ञमार्फत विशेष अध्ययन गर्न थालिएको हो । पहिराले मुख्यतः मनाङ जोड्ने एकमात्र मोटरमार्ग भत्किएपछि महिनौँसम्म आवतजावत रोकिएको अवरुद्ध भएको थियो । स्थलमार्ग रोकिँदा मनाङमा खाद्यान्न र औषधि आपूर्तिमा समेत समस्या भएको थियो।

डुम्रे–बेँसीसहर–चामे सडक आयोजनाका इन्जिनियर अच्युतविलास पन्तले सडकखण्डमा पर्ने ठूला आकारका पहिरोको अध्ययन गराउन थालिएको बताउनुभयो । साना तिना पहिराको खासै अध्ययन आवश्यक नपर्ने भए पनि ठूला पहिराको अध्ययन आवश्यक रहेको उहाँले बताउनुभयो । “ठूला पहिरा आउनुको कारण पहिल्याउन आवश्यक छ । किनभने हरेक वर्ष पहिरा जाने अवस्थामा त्यहाँ कसरी पूर्वाधार व्यवस्थापन गरी रोक्न सकिन्छ भनेर अध्ययन भएमा दीर्घकालीन समाधान गर्न सकिनेछ”, पन्तले भन्नुभयो, “हचुवाका भरमा सडकको पूर्वाधार खर्च बढी गर्नुभन्दा लामो समय टिकाउ हुने गरी सडक निर्माणका लागि पहिराको अध्ययन गर्नुपर्छ ।”

उहाँका अनुसार स–साना पहिराको सडक आयोजना आफैँले अध्ययन गर्नेछ तर, ठूला पहिराको अध्ययन गर्ने क्षमता आयोजनासँग नभएपछि परामर्शदाता नै छनोट गरिएको छ । यो सडकखण्डमा सबैभन्दा ठूलो पहिरा कोतो, बगरछाप र सिरनातालमा झरेको छ । त्यसैगरी लमजुङ प्रवेश नाकामा पर्ने उदीपुरमा पनि ठूलो आकारको पहिरा खसेको छ । यहाँका यी पहिराको अध्ययन जरुरी रहेको उहाँले बताउनुभयो।

“ठूला आकारका पहिरा खस्नुको कारण पहिल्याउनुपर्ने हुन्छ । त्यो क्षमता हामीमा छैन । पहिरा खस्नुको मुख्य कारण पहिल्याउन भूगोल नै अध्ययन गर्न थालिएको हो । पहिरा किन गयो रु त्यसका कारण पहिल्याउने प्रयास हुनेछ । आगामी दिनमा पहिरा झर्नुबाट रोक्न सकिने भएकाले परामर्शदाताले उपाय निकाल्ने अपेक्षासहित अध्ययन थालिएको छ। त्यसबाहेक रोकथामको उपाय पनि पहिल्याइनेछ”, पन्तले भन्नुभयो।

ठूलो वर्षाकै कारण हो वा भौगोलिक अवस्था कमजोर भएर पहिरा झरेको भन्ने कारण पहिल्याउन अध्ययन आवश्यक रहेको उहाँले बताउनुभयो । “दीर्घकालीन सोच राखेर अध्ययन गर्न थालिएको हो । अध्ययनपछि पहिराग्रस्त क्षेत्रमा सडकका पूर्वाधार निर्माणको काम अघि बढाइने उहाँले बताउनुभयो । “तत्कालै बलिया र ठूला आकारका संरचना त्यहाँ बनाउन भने मिल्दैन । अहिले बनाएर अर्को वर्ष बग्ने अवस्था आउनुहुँदैन । त्यो थाहा पाउन पनि अध्ययन गर्नैपर्ने भएको छ”, उहाँले भन्नुभयो ।

सडकको पहिराको अध्ययनका लागि न्यू डाइमेन्सन इन्जिनियरिङ सर्भिसलगायत परामर्शदाता छनोटमा परेमा छन् । न्यू डायमेन्सनका कार्यकारी प्रमुख सञ्जीव पाण्डेका अनुसार बेँसीसहर आसपास र चामेसम्मका मुख्य पहिरोको अध्ययन गर्नका लागि विज्ञसहितको टिम परिचान भएको छ । उहाँले भन्नुभयो, “त्यो खण्डमा झण्डै डेढ दर्जन ठाउँमा पहिरो झरेका छन् । तीमध्ये केही निकै नै भीषण आकारका छन् ।” अहिले विशेषज्ञ टोलीलाई खटाएर ती स्थानमा पहिरा झर्नुको कारणबारे अध्ययन भइरहेको छ । भूगर्वविद्, भूक्षय विज्ञ, इन्जिनियरिङ जिओलोजिष्ट, जलस्रोतविज्ञलगायत टोली सहभागी छन् ।

“के कारणले पहिरा खसेको हो । भिरालो नै भएर हो वा वर्षाका कारण वा भौगोलिक बनोट नै कमजोर भएर त्यो अवस्था आएको भन्ने थाहा पाउन अध्ययन गर्नुपर्छ । त्यो अध्ययन भइरहेको छ”, पाण्डेले भन्नुभयो, “अहिले पहिरा झरेको क्षेत्रलाई भविष्यमा कसरी जोगाउन सकिन्छ भनेर पनि अध्ययन आवश्यक छ । किन भने भविष्यमा पनि यस्तै आकारको पहिरा जाने अवस्था भएमा रोकथामको लागि सावधानी अपनाउन सकिन्छ । पहिरो जान नदिन के गर्ने र त्यो ठाउँलाई कसरी बचाउने भनेर पनि अध्ययन हुनेछ ।”

उहाँका अनुसार ५० मिटर गहिराइसम्मको अवस्था पनि पहिल्याउने प्रयास हुनेछ । माटोको भारवहन क्षमता कमजोर भएर हो वा भीषण वर्षाकै कारण पहिरो झरेको भन्ने पत्ता लगाउन सकियो भने बल्ल भविष्यमा विकास निर्माण गर्न सहज हुने उहाँले भन्नुभयो।

“अर्को वर्ष बाढी आउँदा त्यो बाटो थप क्षति नहोस् भनेर सचेत हुनुपर्नेछ किनकी सरकारले लगानी गर्दा पनि त्यही अनुसार गर्नेछ”, उहाँले भन्नुभयो, “बालुवामा पानी हालेजस्तो अहिले लगानी गर्ने र अर्को वर्ष बाढीमा बग्ने गरी क्षति हुन दिनुभएन ।”

आगामी दिनमा पहिरा झर्न नदिनका लागि अपनाउनुपर्ने रोकथामका विधि पनि यही अध्यनय टिमले थाहा पाउने उहाँको भनाइ छ । “कुन तरिकाले पहिरो रोक्न सकिन्छ भनेर पनि अध्ययन हुनेछ । तत्काललाई र दीर्घकालीन क्षति हुन नदिनका उपाय पनि पहिल्याउनेछौँ”, उहाँले भन्नुभयो । मनाङका प्रमुख जिल्ला अधिकारी रवीन्द्रप्रसाद आचार्यले असारको बाढीपहिराले धेरै नै क्षति पु¥याएकोले अध्ययन गर्न जरुरी मानेर प्रक्रिया अगाडि बढाएको बताउनुभयो।

“मनाङ प्रवेश नाकामा नै ठूलाका पहिरा झरेका छन् । ती पहिराको अध्ययन जरुरी छ”, आचार्यले भन्नुभयोे, “पहिराका कारण पहिल्याउन सकेमा आगामी दिनमा थप क्षति नहुन सक्छ ।”

उहाँका अनुसार कतिपय ठाउँमा पहिराका कारणले बस्ती नै जोखिममा छन् । ती बस्तीलाई पहिराका कारणले भविष्यमा असर पर्ने की नपर्ने भनेर पनि अध्ययनमार्फत् समाधान गर्ने माध्यम पहिल्याउन आवश्यक रहेको उहाँले बताउनुभयो। केही वर्ष अघि बगरछापमा पहिरा जाँदा त्यहाँको बस्ती दानाक्युमा सारिएको थियो।

त्यस्तै अवस्था अब आउने देखिएको उहाँले बताउनुभयो । “यहाँ पहिरा झरेर नदी थुनिने त्रास छ । वर्षामा पनि यहाँ पहिरो झरिरहन्छ । यहाँ सुक्खा अवस्थामा पनि पहिरो झर्छ । त्यही भएर पनि अध्ययन आवश्यक छ”, आचार्यले उहाँले भन्नुभयो। रासस


प्रतिक्रिया दिनुहोस्